A Asociación Veciñal do Saviñao fundouse no ano 2009 co obxectivo de conseguir máis participación e implicación do tecido social na vida pública do concello. A entidade así creada, de marcado carácter ecoloxista e apolítico, nacía para defender, por enriba de todo, os intereses comúns da veciñanza e do seu territorio. Actualmente conta con 158 socios e socias.
Falamos con Celia Ferreiro, presidenta dende hai dous anos, e tamén con Manuel Sarmiento, Vicepresidente e voceiro da entidade. Celia naceu en Maceda, no Concello do Corgo, e emigrou a Barcelona onde residiu entre o 1970 e o 2005. Foi socia do Centro Galego de Barcelona máis de trinta anos e estivo na comisión de Cultura da entidade uns oito. No 2005 retornou, precisamente ao Saviñao, onde casou e xa fixou a súa residencia ata a actualidade.
Manuel Sarmiento, que tamén viviu a experiencia da emigración cos seus pais sendo moi novo, volveu ao Saviñao aos vinte anos e dende esa idade reside no concello.
Os dous coinciden que sempre é bo, como acontece no caso da Asociación Veciñal do Saviñao, estar ao marxe de partidos políticos para pedir melloras para o concello. E, en xeral, cren que o seu labor é recoñecido pola veciñanza e están orgullosos de causas defendidas e obxectivos cumpridos.
Cando lles preguntamos por proxectos realizados, dos que estean especialmente orgullosos, saen moitos de grande interese para O Saviñao, dalgúns deles facemos referencia a continuación.
Un deles foi, sen lugar a dúbida, a apertura dunha ruta de sendeirismo homologada de 36 quilómetros, coñecida como “Ruta da Ribeira Sacra do Miño” (PR-G162), que vai dende Santo Estevo de Ribas de Miño a Segade, na Cima de Atán. Os traballos comezaron no 2010 e remataron no 2013 tendo o percorrido vinte quilómetros que transcorren polo Concello do Saviñao e 16 que o fan polo de Pantón. Manuel Sarmiento comenta que “foi un dos retos máis esixentes pola duración e a complexidade. Tivemos reunións cos alcaldes dos dous concellos e curiosamente atopamos máis colaboración en Pantón que no Saviñao”. Neste senso, Sarmiento comenta que a día de hoxe, nos labores de mantemento, o alcalde de Pantón comprométese a limpar a parte da ruta que pasa polo seu concello, pero no Saviñao non, “dinnos que o van limpar e non o fan”. Segundo nos confirma, a limpeza desta parte realízana socios e socias da entidade. Tamén nos comenta Manuel Sarmiento que pediron que o Concello do Saviñao declarase esta ruta como “de interese municipal” e nin PP nin PSOE levaron o tema ao Pleno.
Outras accións das que presumen, relacionadas coa preservación medioambiental, foron a paralización da instalación dunha Minicentral Hidroeléctrica no río Sardiñeira e a presión para que a antiga Celega puxera unha depuradora e cesara a contaminación ao río Pesqueiras. A primeira foi no ano 2016, cando presentaron como asociación un extenso e argumentado escrito de alegacións para rexeitar a construción da minicentral acadando finalmente o obxectivo. En novembro do 2018 publicábase no BOE a extinción do dereito de aproveitamento do caudal do río Sardiñeira pola empresa Senercal. No caso das denuncias por verteduras ao río Pesqueiras, a primeira no ano 2016 ante a Confederación Hidrográfica Miño-Sil (CHMS), segundo conta Sarmiento, “foi un traballo moi comprometido, contamos coa axuda de 2 avogados e o tema chegou incluso ao Parlamento Galego, ao Congreso e ao Parlamento Europeo”. E engade “tivo tanta repercusión que fixo que finalmente accederan. A principios do 2019 construíron a depuradora”.
Tamén cómpre mencionar, en relación á recuperación patrimonial, os traballos para conseguir o acceso ao Dolmen de Abuíme e a protección da Devesa. No caso do dolmen, antes de poñerse co tema a asociación, só podía ser visitado co acompañamento dalgún veciño que coñecese o lugar, pero grazas aos seus traballos hoxe en día está debidamente sinalizado e accesible. A asociación contactou cos veciños no 2013 e conseguiu poñelos de acordo para permitir o paso, o Concello do Saviñao asumiu a limpeza, o Consorcio de Turismo da Ribeira Sacra aportou sinais metálicas para colocar na estrada dende Escairón; e xa no 2014, con achegas voluntarias dos asociados, púxose unha sinalización con postes de madeira marcando o traxecto polo camiño cedido pola veciñanza. Respecto da Devesa de Escairón, dende o 2010 están traballando pola protección deste senlleiro enclave natural. Solicitaron á Xunta que se lle concedese a figura de protección “conxunto senlleiro” pero non saíu adiante. Con todo, seguen loitando por acadar algunha forma de protección institucional para garantir a súa conservación e evitar agresións que poñen en perigo a súa extensión e frondosidade.
En canto a proxectos de presente, Manuel Sarmiento enuméranos varios: proposta de sinalización, mellora e regulación dos accesos á Praia da Cova para evitar colapsos e accidentes; pedir que se considere O Saviñao como subzona diante dunha futura D.O. Aceite Galego; control e freo ás novas plantacións de eucalipto, pois non hai ordenanza municipal que prohiba a súa plantación -no 2016 o BNG do Saviñao levou o tema como moción pero non prosperou-; seguir solicitando a construción dunha residencia e facer seguimento da petición ao concello para que merque a antiga ‘Casa do Sindicato’ e a acondicione como local social e xuvenil.
No apartado cultural e de confraternización tamén teñen actividade. Realizan presentacións de libros, visitas culturais, andainas, etc. Celia, a presidenta, coméntanos que unha das actividades anuais máis importante é a “Baixada polos codos de Belesar”, un percorrido histórico-cultural que se fai en agosto e que achega aos participantes á cultura castrexa; coa presenza do Castro da Portela, á romana; cos vestixios da calzada empedrada dos Codos, do burgo e dos restos da ponte de Belesar, e á cultura medieval; co achegamento á igrexa románica de Diomondi descendendo polo Camiño de Inverno. Para promover a “Ruta da Ribeira Sacra do Miño” tamén teñen por costume facer camiñadas profesionais en primavera e outono, aínda que este ano por mor da covid non se puideron facer.
