O colectivo Segredos de Pantón vén de entrevistar a Raquel Fernández. Esta activista, que fala en nome da plataforma Pacto Frente aos Eólicos, respondeu amplamente a interesantes preguntas relativas ao traballo de información e oposición que está facendo esta entidade diante dos proxectos de parques eólicos que afectan a varios concellos da Ribeira Sacra.

Como naceu esta plataforma? Cales foron os sucesos que vos levaron a creala?

Todo comezou cando un veciño comentou casualmente sobre o proxecto eólico Neboreiro publicado en maio de 2024. Este veciño xa mantivera reunións para buscar alianzas, pero ninguén tomara medidas. Finalmente atopamos outra persoa afectada que estaba completamente perdida no proceso, que engadiu moito e eu persoalmente tiven que facer un “máster intensivo” en pouco tempo, xa que non tiñamos coñecemento nin información sobre todo iso.

Cando vimos as implicacións e os posibles danos para a nosa zona, celebramos a primeira reunión para definir os nosos obxectivos e o apoio foi maior do esperado inicialmente. Naquel momento, contamos co apoio de veciños, partidos da oposición e adegas da D.O. Ribeira Sacra. Traballamos  nas alegacións, creouse un grupo de WhatsApp, facendo comunicacións, ofrecendo alegacións que fixemos e mesmo presentándoas coa autorización de persoas que non querían ir ao concello en persoa por medo. Tamén creamos a conta de Instagram @pactofrenteolicos para compartir información e buscar máis apoio, que continúa ata o día de hoxe, como tamén o correo pactofrenteolicos@gmail.com

“Cando vimos as implicacións e os posibles danos para a nosa zona, celebramos a primeira reunión para definir os nosos obxectivos e o apoio foi maior do esperado inicialmente”

Todo é compartido e público sen compensación de ningún tipo, só moito traballo. É unha rede de veciños que, na maioría dos casos, comparten de forma confidencial a información que recollen, e búscase e verifícase información para saber como tratala; hai moito medo aínda ás consecuencias da oposición pública debido a posibles represalias por parte da administración local, outros veciños… A nivel institucional, contactouse con diversos grupos, empresas, colectivos e asociacións, isto último é moi importante no caso de que fose necesario emprender accións legais, se os proxectos prosperaran, para levalos aos tribunais, como ocorre con outros proxectos de parques eólicos. Esperamos que non sexa necesario. 

Lamentablemente, a día de hoxe, o apoio dos partidos da oposición é inexistente. Non están a facer nada para apoiarnos, supoño que, xa que hai eleccións o ano que vén, están a seguir directivas de “arriba” que non teñen nada que ver co que deberían estar a facer: política local, escoitar aos veciños e protexer os concellos destes proxectos que nos hipotecan por 25 ou máis anos.

A día de hoxe estades a traballar na paralización dun novo proxecto de parque eólico entre os municipios de Bóveda e O Saviñao. Como está este proceso?

Xa compartimos varios modelos de alegacións e colaboramos promovendo charlas informativas, organizadas por outras entidades para difundir información, non só a nosa, xa que estamos en contra, senón tamén información sobre o propio proxecto, o seu trazado, os contratos, etc.

Son charlas imparciais para que todo o mundo poida facer preguntas libremente, dado que estes concellos negan o acceso á información. Nin a facilitan persoalmente no concello nin a través das redes sociais. En Bóveda bloquearon o perfil dun compañeiro moi activo e xa presentamos unha solicitude formal de explicacións, unha corrección, así como a normativa de redes sociais do concello. Se non recibimos resposta, ou esta é inadecuada ou inexacta, presentaremos unha denuncia ante o consello de transparencia e, probablemente, tamén do concello de O Saviñao. Non hai transparencia ningunha sobre estes proxectos desde o ámbito político municipal nin a oposición está a facer absolutamente nada; esta é outra desgraza máis que temos que soportar. Os políticos da oposición nos concellos que inicialmente nos apoiaron agora están de brazos cruzados mirando para outro lado.

“Non hai transparencia ningunha sobre estes proxectos desde o ámbito político municipal nin a oposición está a facer absolutamente nada”

E sabemos que anteriormente tamén traballastes para a paralización doutro proxecto de parque eólico. Como vedes de involucrada á xente da comarca?

Presentáronse alegacións para o proxecto Neboreiro; máis de 900 alegacións, segundo o noso coñecemento, ademais das presentadas electronicamente nas sedes dos concellos, por outras persoas, asociacións colaboradoras e por outros concellos afectados pola liña de evacuación (como Monforte de Lemos). Polo tanto, aínda que estes proxectos sempre causan división entre os veciños, existe unha forte conciencia das dificultades que traen e as miserias que nos hipotecarían para sempre.

Este ano tomarase unha decisión sobre a candidatura da Ribeira Sacra a Patrimonio Mundial da UNESCO, xa que a Ribeira Sacra é única e irrepetible, e ninguén quere que se destrúa o noso patrimonio cultural e a nosa biodiversidade, nin tampouco queremos perder o valor patrimonial que herdamos do traballo dos que nos precederon, e traballaron moito. O patrimonio arqueolóxico tamén está en perigo e non podemos ignorar o feito de que todo iso se perdería para sempre.

Sabemos que organizades xornadas de información. Como se desenvolven? Contades algunha vez con algunha técnica ou alguén en particular?

No proxecto Neboreiro (2024, que está directamente relacionado co actual proxecto Ferroedo, aínda que son dous proxectos diferentes, comparten instalacións estratéxicas), contamos coa colaboración dun enxeñeiro recentemente xubilado que traballara en proxectos similares, pero a maior parte do traballo implicou estudo, lectura e asistencia a charlas e reunións. Aplicamos todo iso á nosa singular zona de Ribeira Sacra e investigamos as normativas, leis e decretos de protección que apoiaban cada unha das reclamacións que presentamos nas alegacións.

Tamén se contactou coa presidenta dunha asociación con ampla experiencia. Persoalmente, e case por casualidade, acababa de rematar uns estudos sobre sustentabilidade, transición ecolóxica e transformación, e todo encaixou.

Difundimos e apoiamos charlas impartidas por organizacións ecoloxistas, ás que asistimos e coas que compartimos información. ADEGA (Asociación Ecoloxista de Galicia) por exemplo, descoñecía que existen turbeiras protexidas na nosa zona e informámolos xa que están mencionadas nas nosas alegacións. Tamén aprendemos do que escoitamos e podemos comprender as dúbidas que algunhas persoas aínda teñen.

“Difundimos e apoiamos charlas impartidas por organizacións ecoloxistas, ás que asistimos e coas que compartimos información”

Ademais, promovemos unha charla financiada pola Deputación de Lugo e impartida por Unións Agrarias que levan 20 anos con estes temas, explicando proxectos, mostrando mapas e ubicacións… co obxectivo de garantir que non só se escoite a nosa perspectiva, senón que se dispoña de información imparcial para que todos poidan sacar as súas propias conclusións. Isto é algo que deberían estar facendo os concellos ou a oposición, pero como ninguén o está facendo, estamos a tomar a iniciativa. Obviamente, intervimos nas cuestións que consideramos necesario aclarar.

Hai unha poboación de persoas que chegaron doutros países (especialmente ingleses) ás que tamén axudamos a comprender o que está a suceder, o que se alega e como se presentan estas alegacións. Por sorte, hai un compañeiro que estivo moi involucrado no Pacto Frente Eólicos dende o principio (o máis implicado) que tamén fala inglés e pode comunicar o que precisan.

E empregamos activamente os nosos canais de comunicación cos membros de Pacto Frente Eólicos e, se é necesario celebrar algunha reunión confidencial, celébrase tamén. A Asociación Veciñal do Saviñao tamén fixo difusión e implicáronse, vendo tamén que cada vez os proxectos están máis preto e expandidos na zona.

O Tribunal Constitucional levantou a suspensión da repontenciación dos parques eólicos de máis de 25 anos. Esta medida como pode afectar ao sur de Lugo?

Se non son capaces de desenvolver novos parques eólicos, esta medida garante a continuidade do funcionamento dos que se instalaron hai máis de 20 anos. A nosa loita está en que non veñan novos (a nosa constitución é do 2024). Non podemos volver atrás no tempo, por iso é tan importante evitalos agora, e presentar alegacións en contra. Máis non! e máis non en zonas de biodiversidade protexida, protexidas pola Ribeira Sacra, zona BIC, Red Natura 2000, con sectores clave que se verían afectados como a viticultura, con aves ameazadas catalogadas, nunha zona de alto risco sísmico, coa arquitectura románica máis importante de Europa… non pode ser… máis non! e na Ribeira Sacra menos.

Como pensades que está de concienciada en xeral a sociedade na nosa contorna sobre os parques eólicos e outros proxectos depredadores do territorio?

A xente máis nova, a que volveu e a que foi testemuña, ano tras ano, de como 30 anos de políticas levaron os nosos concellos cara atrás en vez de cara adiante, son plenamente conscientes da situación. A xente maior, que ve o alcalde ou a un concelleiro, coma se fose un cura de tempos que preferimos esquecer… pois ben, hai máis división aí. Por desgraza, esa influencia está a ser utilizada na xestión do día a día destes concellos.

Doutra banda, están quen, independentemente da súa idade, tivo reunións onde lles ofreceron sumas míseras polas súas propiedades e, ademais, víronse enganados por esta razón. E algúns teñen herdeiros que vixían para evitar que iso pase.

Nós cada vez recibimos máis apoio, a nivel local, provincial e doutras partes de España, o que é un indicador. É importante entender que a nosa zona está a gañar interese turístico debido a publicidade da D.O. Ribeira Sacra, os seus observatorios astronómicos, a cultura románica, a viticultura e ao seu papel como refuxio climático, entre moitos outros… Isto amplía significativamente o atractivo local. Non é fácil decidirse a mercar unha propiedade agora se pensas que terás aeroxeadores xusto ao carón da túa casa…

En xeral, na nosa sociedade existe cada vez máis información de que o que parece ser “enerxía verde” non se está a levar a cabo dun xeito sostible para a vida rural.

Que opinades sobre os proxectos enerxéticos e a súa compatibilidade coa protección ambiental da contorna (BIC Ribeira Sacra, Reserva da Biosfera e candidatura UNESCO)?

É absurdo que una consellería e grupo de traballo (e moitos cartos invertidos), leve anos traballando para conseguir esta candidatura, o que ademais sería un logro importante para a zona e, segundo outras zonas designadas, un importante impulso económico e social, mentres outra consellería estea a traballar para sabotala. Non ten sentido e demostra unha incompetencia total.

A nosa opinión é que é unha aberración a todas as proteccións ambientais, culturais, paisaxísticas, ecolóxicas, patrimoniais, de modo de vida e sanitarias, por este motivo empregamos as alegacións (xa que o proxecto de Ferroedo está en fase de presentación de alegacións ata o 4 de marzo) e as accións que imos determinando a medida que coñecemos a información que nos están a proporcionar as persoas que conforman Pacto Frente Eólicos.

As alegacións están dispoñibles en Instagram ou pódense solicitar por correo se se prefire, inclúen máis de 25 puntos argumentados xuridicamente de protección que estes proxectos están a ignorar, non son compatibles os impactos dos proxectos coa protección da zona.

Quero explicar tamén que a medida que investigamos, aprendemos máis. Imos descubrindo como os promotores e os concellos (estes últimos só deberían participar para proporcionar información transparente e na acción administrativa final) tentan enganarnos, pensando que somos un grupo de parvos ignorantes. Non o somos, defenderemos esta terra e será en beneficio de todos en xeral, non para beneficios particulares.

“Imos descubrindo como os promotores e os concellos tentan enganarnos, pensando que somos un grupo de parvos ignorantes”